0 комментариев

Көсемше

Көсемше депнегізгі қимыл– әрекеттің қалай; қайтып жасалатынын білдіретін етістіктің түрі аталады. Мысалы, қарқылдап(қалай? ) күлді, күлімсірей( қалай?) қарайды, қасқайып(қайтіп?) тұра қалды,асықпай (қалай?) сөйлейді т.б.

Көсемше осы қызметте тұрғанда,өзінен кейін ешбір қосымшанықабылдамайды.

Көсемшеніңжұрнақтары:

  1. – ып, -іп, -п: бар-ып, көр-іп, сана-п, сөйле-п т.б.
  2. –а, -е, -й: сыз-а, қал-а, бер-е, көр-е, сана-й, сөйле-й, келме-й, барма-й, т.б.
  3. –қалы, -келі, -ғалы, -гелі: қайт қалы, кет-келі, тұр-ғалы, кел-гелі т.б.
  4. –қанша, -кенше, -ғанша, -генше: қайт-қанша, өт кенше, бол ғанша, біл-генше.

Көсемшенің жұрнақтары шақ жасаушы көрсеткіштің де қызметін атқарады. Көсемше шақтық көрсеткіш қызметін атқарғанда , ол түбір етістікке жалғанып, өзінен кейін жіктік жалғауын қабылдап, жекеше, көпше түрде жіктеледі. Көсемшенің –ып (-іп, -п) және –а (-е, -й) түрі ғана жіктеледі. Көсемшеден кейін жіктік жалғаудың толық түрі жалғанады.

Көсемшенің жіктелу кестесі

Жекеше

Мен барыппын, келіппін, барамын, келемін

Сен барыпсың, келіпсің, барасың, келесің

Сіз барыпсыз, келіпсіз, барасыз, келесіз

Ол барыпты, келіпті, барады, келеді,

Көпше

Біз барыппыз, келіпсіз, барамыз, келеміз

Сендер барасыңдар, келіпсіңдер, барасыңдар, келесіңдер

Сіздер барыпсыздар, келіпсіздер, барасыздар, келесіздер

Олар барыпты, келіпті, барады, келеді.

Изменен статус публикации
Добавить комментарий