0 комментариев

Әбілхайыр хандығы туралы тың ақпаратты kyn.kz сайтынан оқи аласыз.

XV ғасырдың 20-жылдарында Қазақстанның орталық, батыс және солтүстік-батыс аймақтарында тәуелсіз феодалдық иеліктер пайда болды.

1428 жыл- Шейбан ұрпағы Әбілхайыр (1428-1468 ж) осы аймақтардағы билікті қолына алды. Әбілхайыр Сырдария бойындағы қалалар мен Хорезм үшін Темір ұрпақтарымен ұзақ соғысты.

Шығыс Дешті Қыпшақтың бытыраңқы феодалдарының басын қосып “Көшпелі өзбектер мемлекетін”  құрды.  Территориясы: Жайық, Балқаш, Арал теңізі. Сырдарияның төменгі ағысы – Тобыл, Ертіс.

Астанасы-алғашқыда Тура, Орда-Базар (Батыс Сібір). 1146 жылдан -Сығанақ. Халқы-өзбектер, құрамында-қыпшақтар, наймандар, маңғыттар, қарлұқтар, қоңыраттар, қаңлылар, үйсіндер, т.б болды.

Елді 40 жыл билесе де, Әбілхайыр хан мемлекеттің ішкі саяси жағдайын тұрақты ете алмады:

Мемлекет бір орталықтан басқарылмады.

Бірнеше иеліктерге ұлыстарға бөлініп, олардың  Шыңғыс әулетінің билеушілері басқарды.

Билік үшін Жошы ұрпақтары арасында өзара қырқыстар болды.

Толассыз соғыстар тоқтамады.

Әбілхайыр ханның жүргізген соғыстары:

1430 жыл- Тобыл өзені бойында Махмуд Қожаны жеңді, Хорезмді басып алып, Үргенішті талқандады. Махмуд және Ахмед хандарды жеңіп, Орда Базар қаласын тартып алды.

1146 жыл – Сырдария бойындағы  Сығанақ, Созақ, Аққорған, Өзгент, Аркөкті  жаулап, Сығанақты астана етті.

XV ғ. 50- жылдары- Самарқанд, Бұқарды шабуылдап, осы өңірдің ішкі саяси өміріне араласты.

1457 жыл – Үз Темір бастаған ойраттардан  Сығанақ түбінде жеңіліп, онымен өзін қорлайтындай ауыр шарт жасасты.

Бұл жағдай Әбілхайыр ханның саяси беделін төмендетіп, нәтижесінде XV ғ. 50 ж аяғы – 60 ж. басында Өзбек хандығынан Жәнібек пен  Керек сұлтандар бастаған халықтың бір тобы  Моғолстанға көшті.

1468 жыл -Әбілхайыр хан Моғолстанға жорыққа аттанып,  жолда кенеттен қайтыс болды. Оның мұрагері Шайх-Хайдар хан ішкі тартыста өлтірілді.  Әбілхайырдың немересі Мұхаммед Шейбан   (1470-1510 ж) қазақ хандарымен Сырдария мен Қаратау  аймағындағы қалалар үшін ұзақ соғыс жүргізді.

 

Изменен статус публикации
Добавить комментарий