Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес: әділ қоғам қалыптастырудың басты шарты
Сыбайлас жемқорлық – кез келген мемлекеттің дамуына кері әсер ететін күрделі әлеуметтік мәселе. Ол экономикаға зиян келтіріп қана қоймай, қоғамдағы әділеттілікке деген сенімді әлсіретеді. Сондықтан жемқорлыққа қарсы тиімді саясат жүргізу – мемлекеттік басқарудың ашықтығын қамтамасыз етудің және азаматтардың құқықтарын қорғаудың маңызды тетігі болып саналады, деп хабарлайды Kyn.kz.
Қазақстанда соңғы жылдары сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жүйелі түрде күшейтіліп келеді. Ресми деректерге сүйенсек, 2024 жылы елімізде 1 600-ден астам сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылық анықталған. Сонымен қатар мемлекетке келтірілген материалдық шығынның 60%-дан астамы қайтарылған. Бұл көрсеткіштер құқық қорғау органдарының бақылауы мен алдын алу жұмыстарының нәтижесін көрсетеді.
Бұл мәселе жөнінде пікір білдірген қазақстандық заңгер және қоғам қайраткері Айгүл Орынбексыбайлас жемқорлықпен күресте тек жазалау шаралары жеткіліксіз екенін айтады. Оның пікірінше:
«Жемқорлыққа қарсы тиімді саясат тек құқықтық шаралармен шектелмеуі керек. Қоғамда әділдік құндылығын қалыптастыру, мемлекеттік қызметтің ашықтығын арттыру және азаматтардың белсенді бақылауын күшейту маңызды. Сонда ғана сыбайлас жемқорлықтың тамырына балта шабуға болады».
Кейс-стади: 2023 жылы бірқатар өңірде мемлекеттік сатып алу саласында заңбұзушылықтар анықталды. Тексеру барысында кейбір мемлекеттік мекемелердің тендер өткізу кезінде заң талаптарын сақтамағаны белгілі болды. Нәтижесінде бірнеше лауазымды тұлға жауапкершілікке тартылып, бюджет қаражатын тиімді пайдалану үшін жаңа бақылау жүйелері енгізілді. Бұл жағдай мемлекеттік қаржыны басқаруда ашықтықтың маңызын көрсетті.
Тағы бір мысал – білім беру саласында жүргізілген мониторинг. 2024 жылы кейбір оқу орындарында студенттерден заңсыз ақша талап ету фактілері анықталып, тиісті шаралар қабылданды. Құқық қорғау органдары мен білім беру ұйымдарының бірлескен жұмысының арқасында мұндай жағдайлардың алдын алуға бағытталған жаңа бақылау механизмдері енгізілді.
Сарапшылардың айтуынша, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің тиімді болуы үшін бірнеше негізгі бағытқа назар аудару қажет. Олар – мемлекеттік қызметтің ашықтығын арттыру, цифрландыру арқылы адам факторын азайту, қоғамдық бақылауды күшейту және құқықтық мәдениетті дамыту.
Қорытындылай келе, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл – тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Әрбір азамат заң талаптарын сақтап, әділдік қағидаларын қолдаған жағдайда ғана ашық әрі әділ қоғам қалыптастыруға болады.