Халықаралық ұйымдардың деректеріне сәйкес, Қазақстан жасөспірімдер арасындағы суицид көрсеткіші жоғары елдердің қатарында. Мәселен, ЮНИСЕФ мәліметі бойынша, елде 100 мың жасөспірімге шаққанда шамамен 18 суицид жағдайы тіркеледі. Ал Білім саласындағы ресми деректерге сәйкес, 2024 жылы Қазақстанда кәмелетке толмағандар арасында 120-дан астам суицид фактісі және 400-ден аса әрекет тіркелген. Сарапшылардың айтуынша, мұндай жағдайлардың басым бөлігі 13–17 жас аралығындағы жасөспірімдер арасында кездеседі.

Психолог Светлана Богатырева жасөспірімдердің психологиялық күйін ерте анықтау маңызды екенін айтады. Оның пікірінше, көп жағдайда балалар өз мәселесін жасырып жүреді.

Журналист: – Соңғы жылдары жасөспірімдер арасындағы суицид мәселесі неге өзекті болып отыр? Негізгі себептері қандай?

Светлана Богатырева:

– Жасөспірім кезең – эмоционалдық тұрғыдан өте күрделі уақыт. Бұл кезде бала өзін қоғамда, отбасында және достарының арасында іздейді. Егер ол қолдау сезінбесе, жалғыздық пен түсінбеушілік сезімі күшейеді. Қазіргі кезде әлеуметтік желілердегі қысым, буллинг, ата-анамен ашық әңгіме болмауы сияқты факторлар да балалардың психологиялық жағдайына қатты әсер етеді. Сондықтан мәселені тек жеке адамның проблемасы емес, әлеуметтік құбылыс ретінде қарастыру қажет.

Журналист: – Ата-аналар мен мұғалімдер баланың қауіпті жағдайда екенін қалай байқап, қандай әрекет жасауы керек?

Светлана Богатырева:

– Әдетте бала мұндай ойларды ашық айтпауы мүмкін, бірақ оның мінез-құлқында өзгерістер байқалады. Мысалы, тұйықталу, бұрын қызыққан нәрселерге қызықпау, достарынан алшақтау, ұйқының бұзылуы сияқты белгілер болуы мүмкін. Мұндай жағдайда ең маңыздысы – баланы жазғыру емес, оны тыңдай білу. Ата-ана баламен сенімді әңгіме жүргізіп, қажет болса психолог көмегіне жүгінгені дұрыс. Ерте көрсетілген психологиялық қолдау көп жағдайда ауыр салдардың алдын алады.

Тәжірибеде мұндай жағдайлардың алдын алуға болатын мысалдар да бар. Мәселен, мектептегі психологиялық бақылау барысында 15 жастағы оқушының ұзақ уақыт күйзеліске түсіп жүргені анықталған. Мұғалім мен мектеп психологы баламен жеке жұмыс жүргізіп, ата-анасына кеңес берген. Нәтижесінде жасөспірімнің эмоционалдық жағдайы жақсарып, ол мектеп өміріне қайта белсенді араласа бастаған.

Мамандардың пікірінше, суицидтің алдын алу үшін үш маңызды бағытқа назар аудару қажет: отбасындағы сенімді қарым-қатынас, мектептегі тұрақты психологиялық қолдау және буллингтің алдын алу. Баланың ішкі әлемін түсіну мен оған уақыт бөлу – кейде ең тиімді көмек болып табылады. Себебі әрбір сақталған жас өмір – қоғам үшін үлкен құндылық.