Азаматтық қоғам және ұлттық басымдықтар: президент бастамаларының қоғам дамуына әсері

Қазақстанда азаматтық қоғамды дамыту мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналды. Соңғы жылдары бұл салада жүйелі өзгерістер байқалып, қоғам мен билік арасындағы өзара іс-қимыл жаңа деңгейге көтеріліп келеді. Бұл үдерісте ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жариялайтын жыл сайынғы Жолдаулар ерекше рөл атқарады.

Президент Жолдаулары тек саяси құжат қана емес, ел дамуының ұзақмерзімді бағытын айқындайтын стратегиялық бағдарлама ретінде қарастырылады. Онда экономикалық өсім, әлеуметтік тұрақтылық, әділеттілік қағидаттары және мемлекеттік басқаруды жаңғырту мәселелерімен қатар, азаматтық қоғамды нығайтуға қатысты нақты міндеттер де қамтылады. Бұл бастамалар қоғам мен мемлекет арасындағы сенімді арттыруға бағытталған.

Ресми статистикаға сүйенсек, бүгінгі таңда Қазақстанда 22 мыңнан астам үкіметтік емес ұйым тіркелген. Соның шамамен 16 мыңы нақты қызмет атқарып отыр. Бұл – азаматтардың қоғамдық бастамаларға белсенді араласа бастағанының айқын көрінісі.

Мемлекет тарапынан да бұл секторға қолдау күшейіп келеді. Мәселен, 2024 жылы азаматтық қоғам институттарын дамытуға бөлінген гранттық қаржыландыру көлемі 30 млрд теңгеден асты. Мұндай қолдау ҮЕҰ-лардың әлеуметтік жобаларды жүзеге асыруына, сондай-ақ қоғамдағы өзекті мәселелерді шешуге атсалысуына мүмкіндік береді.

Азаматтық қоғамның дамуы мен Президент айқындаған ұлттық басымдықтардың ықпалы туралы саясаттанушы, қоғам қайраткері Досым Сәтпаев пікір білдірді.

Журналист: Президенттің жыл сайын ұлттық басым бағыттарды айқындауы азаматтық қоғамның дамуына қалай әсер етеді?

Досым Сәтпаев:
Президент Жолдаулары – ел үшін стратегиялық бағдар. Онда көтерілетін бастамалар тек мемлекеттік органдарға ғана емес, бүкіл қоғамға бағыт береді.

Әр жылдағы басымдықтар экономикалық реформалардан бастап әлеуметтік саясатқа дейінгі кең ауқымды қамтиды. Соның нәтижесінде азаматтық қоғам институттары да бұл процестерден тыс қалмай, реформаларды талқылауға және іске асыруға белсенді қатыса бастайды.

Яғни, Жолдаулар азаматтық қоғам үшін де белгілі бір «жол картасы» қызметін атқарады.

Журналист: Азаматтық қоғамның белсенділігі нақты қандай мысалдар арқылы көрініс табуда?

Досым Сәтпаев: Соңғы жылдары қоғамның шешім қабылдау процесіне қатысу мүмкіндігі кеңейіп келеді. Соның бір нақты мысалы – «Қатысушы бюджет» жобасы.

Бұл бастама арқылы тұрғындар жергілікті бюджет қаражатының қалай жұмсалатынын талқылап, өз ұсыныстарын енгізе алады. Нәтижесінде көптеген өңірде балалар алаңдары салу, аулаларды абаттандыру, әлеуметтік нысандарды жөндеу сияқты жобалар тікелей халықтың бастамасымен жүзеге асырылды.

Мұндай тәжірибе азаматтардың жауапкершілігін арттырып, жергілікті басқару жүйесіне деген сенімді күшейтеді.

Журналист: Азаматтық қоғамды одан әрі дамыту үшін қандай қадамдар қажет деп ойлайсыз?

Досым Сәтпаев: Ең алдымен, қоғамдық бақылау мәдениетін қалыптастыру маңызды. Қоғам мемлекеттік шешімдерді бақылап қана қоймай, оған белсенді түрде қатысуы тиіс.

Сонымен қатар, азаматтардың мемлекеттік басқару процесіне қатысу тетіктерін кеңейту қажет. Ашықтық, есептілік және тұрақты диалог болған жағдайда ғана мемлекет пен қоғам арасында сенім қалыптасады.

Бұл – ұзақмерзімді, бірақ аса маңызды процесс.

Жалпы алғанда, Қазақстанда азаматтық қоғамды дамыту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп жатыр. Президент айқындаған ұлттық басымдықтар бұл үдеріске серпін беріп, қоғам мен мемлекет арасындағы серіктестікті нығайтуға ықпал етуде.

Сарапшылардың пікірінше, азаматтардың белсенділігі артқан сайын елдегі демократиялық институттар да күшейе түседі. Ал бұл өз кезегінде Қазақстанның тұрақты әрі ашық қоғам ретінде дамуына негіз қалайды.