Қазақстандағы мал шаруашылығы экономиканың негізгі драйвері бола ала ма?
Ежелден қазақ даласы көшпелі мал шаруашылығының негізгі бесігі болған. Бүгін, ғасырлар өткен соң, мемлекет алдында үлкен жоспар тұр: дәстүрлі саланы ішкі нарықты тамақтандырып қана қоймай, Еуразияның экспорттық картасында үстем жағдайға ие бола алатын жоғары технологиялық индустрияға айналдыру.
Алайда, "ет ренессансына" жол ашу жылдар бойы тежеп келген жүйелі мәселелерді шешу арқылы өтеді.
Статистикалық деректер бойынша Қазақстандағы ІҚМ жалпы табынындағы асыл тұқымды мал басының үлесі 13-15% - ға жақындады. Бұл өткен онжылдықпен салыстырғанда үлкен көрсеткіш. Өйткені осыдан он жыл бұрын бұл көрсеткіш 3% - ға әрең жеткен болатын.
Мал шаруашылығындағы кедергілер
Алайда сарапшылар қайта өңдеу саласына да мән беру керегін айтып жатыр. Өйткені ірі малдың едәуір бөлігі әлі де экспортқа жұмсалуда, ал отандық ет комбинаттарының қуаты орта есеппен 50-60% - ға ғана жүктелген.
Бүгінгі таңда біздің мал шаруашылығымыздың басты проблемасы – малдың жоқтығы емес, бордақылауға арналған тиімді технологияның тапшылығы. Біз жақсы бұзауларды өсіруді үйрендік. Алайда сою алдындағы бордақылау кезеңінен қалыс қалып жатырмыз. Дәл осы кезең еттің сапасы мен бағасына әсер етеді. Ал жемшөп өндірісіне жүйелі көзқарас болмаса, әсіресе климаттың өзгеруі мен құрғақшылық жағдайында біз үлкен әлеуеті бар, бірақ әлемдік сөрелерде нақты өнімі жоқ ел болып қалу қаупі бар.
Қазақстан үлкен жайылымдық жерлерге ие болса да, ең негізгі проблема – жем базасының тапшылығы болып қала бермек. Суармалы егіншілікті және елдегі жем өндірісін дамытпай, өнімнің өзіндік құны жоғары болып, әлемдік нарықтағы бәсекеге қабілеттілікті төмендетеді.
Мал шаруашылығының болашағы қандай?
Мемлекет тарапынан жасалып жатқан субсидиялау және жеңілдетілген несиелеу оң нәтиже береді. Десе де сарапшылар бұл салаға жеке инвестициялар ағыны және қайта өңдеуді дамыту қажет екенін алға тартып отыр. Малды сату – бұл қосымша құнды экспорттау. Заманауи толық циклді ет комбинаттарын құру Қазақстанға шикізатты емес, дайын брендтелген өнімді экспортқа шығаруға мүмкіндік береді.
Мамандардың айтуынша, бүгінде Қазақстанның мал шаруашылығы бифуркация нүктесінде тұр. Бір жағынан – үлкен табиғи әлеует және ірі нарықтарға жақындық. Екінші жағынан, терең технологиялық модернизацияның қажеттілігі. Қазақстан жаһандық азық-түлік хабына айнала ала ма? Жауап бұл саланың тұрақты өсуі мен ғылымды қажет ететін бизнес үлгісіне жылдам ауыса алатынына байланысты болып тұр.