Сайлаушы нені білуі керек? Дауыс беру күніне арналған толық нұсқаулық

Бұл күні әрбір сайлаушы өз таңдауын жасап, елдің қоғамдық-саяси дамуына ықпал ететін өкілдерді анықтауға қатысады. Алайда сайлау күніне келгенде көптеген азаматтарды «Қандай құжат керек?», «Учаскені қалай табамын?», «Үйден дауыс бере аламын ба?» деген сұрақтар мазалайды. Осы мақалада сайлаушы білуі тиіс ең маңызды ақпараттарды жинақтадық.

Кім дауыс бере алады?

Қазақстан Республикасының Конституциясы мен сайлау туралы заңына сәйкес, 18 жасқа толған Қазақстан азаматтарының дауыс беруге құқығы бар.

Алайда бірнеше талап сақталуы тиіс:

* азамат Қазақстан Республикасының азаматы болуы керек;
* сот шешімімен сайлау құқығынан айырылмаған болуы қажет;
* тұрғылықты жері бойынша сайлаушылар тізіміне енгізілуі тиіс.

Егер азамат сайлаушылар тізімінен өз есімін таппаса, учаскелік сайлау комиссиясына жүгініп, қажетті құжаттарды көрсету арқылы тізімге енгізілу мәселесін нақтылай алады.

Дауыс беру үшін қандай құжат қажет?

Сайлау бюллетенін алу үшін жеке басын куәландыратын құжат міндетті түрде қажет.

Оған мыналар жатады:

* жеке куәлік;
* паспорт;
* заңнамада белгіленген өзге де жеке басын куәландыратын құжат.

Құжатсыз келген азаматқа бюллетень берілмейді. Сондықтан сайлау учаскесіне барар алдында құжаттың өзіңізбен бірге екеніне көз жеткізген жөн.

Сайлау учаскесін қалай табуға болады?

Көпшілік сайлау күні ғана өз учаскесін іздей бастайды. Мұны алдын ала анықтап алған дұрыс.

Өз учаскеңізді бірнеше жолмен білуге болады:

* Орталық сайлау комиссиясының ресми ақпараттық сервистері арқылы;
* жергілікті әкімдіктің немесе аумақтық сайлау комиссиясының сайтынан;
* Call-орталықтарға хабарласу арқылы;
* тұрғылықты мекенжай бойынша сайлаушылар тізімін тексеру арқылы.

Егер азамат сайлау күні басқа жерде жүретін болса, заңнамада қарастырылған тәртіппен алдын ала қажетті рәсімдерді орындауы керек.

Үйден дауыс беру мүмкіндігі бар ма?

Иә, мүмкіндік қарастырылған.

Егер азамат денсаулығына байланысты немесе өзге де дәлелді себептермен сайлау учаскесіне келе алмайтын болса, ол үйде дауыс беру туралы өтініш бере алады.

Бұл үшін:

* учаскелік сайлау комиссиясына алдын ала хабарлау қажет;
* комиссия мүшелері арнайы тасымалданатын сайлау жәшігімен азаматтың үйіне барады;
* дауыс беру құпия түрде жүргізіледі.

Бұл мүмкіндік әсіресе қарттар, мүмкіндігі шектеулі азаматтар және ауыр науқастар үшін қарастырылған.

Дауыс беру кезінде неге тыйым салынады?

Сайлау күні әр азамат заң талаптарын сақтауы тиіс.

Төмендегі әрекеттерге жол берілмейді:

* басқа адамның орнына дауыс беру;
* бір адамға бірнеше рет дауыс беру;
* бюллетеньді суретке түсіру немесе оны жариялау;
* сайлау учаскесінде үгіт-насихат жүргізу;
* сайлаушыларға қысым көрсету немесе олардың таңдауына ықпал ету;
* қоғамдық тәртіпті бұзу.

Сайлаудың басты қағидалары – еркін таңдау, құпия дауыс беру және заңдылық. Сондықтан әрбір азамат өз таңдауын ешкімнің ықпалынсыз жасауы тиіс.

Неліктен алдын ала дайындалған дұрыс?

Сайлау күні уақыт жоғалтпау үшін азаматтарға:

* жеке куәлігін алдын ала дайындау;
* өз сайлау учаскесін анықтап алу;
* сайлаушылар тізімінен өзін тексеру;
* қажет болған жағдайда үйден дауыс беру туралы өтінішті ертерек беру ұсынылады.

Бұл қарапайым қадамдар дауыс беру процесін жеңілдетіп, азаматтық құқықты толық пайдалануға мүмкіндік береді.

Қорытынды

Құрылтай депутаттарының сайлауы – әр азаматтың елдің қоғамдық-саяси өміріне қатысуына мүмкіндік беретін маңызды науқан. Дауыс беру рәсімі қарапайым болғанымен, заң талаптарын алдын ала білу сайлау күні туындауы мүмкін түсінбеушіліктердің алдын алады. Азаматтың бір дауысы – елдің болашағына қосқан нақты үлесі. Сондықтан әрбір сайлаушы өз құқығын пайдаланып, саналы таңдау жасағаны маңызды.