Құрылтай депутаттарының міндеті қандай болады? Олар қандай мәселелерді шешеді?

2026 жылғы 23 тамызда өтетін сайлаудан кейін Қазақстанда алғаш рет Құрылтай депутаттары жұмысқа кіріседі. Олар елдегі заң шығару билігін жүзеге асыретін жоғары өкілді органның мүшелері болады. Сондықтан олардың қабылдайтын шешімдері әрбір қазақстандықтың өміріне тікелей әсер етеді. Құрылтай депутаттары нақты қандай міндет атқарады? Олар қандай мәселелерді шеше алады? Осы сұрақтарға бірге жауап іздеп көрейік.

Құрылтай депутаты кім?

Құрылтай депутаты – халықтың дауыс беруі арқылы бес жыл мерзімге сайланатын өкіл. Ол азаматтардың мүддесін білдіріп, заң жобаларын қарап, мемлекеттік маңызы бар шешімдерді қабылдауға қатысады. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі – 5 жыл.  

Құрылтай депутаттарының негізгі міндеттері қандай?

Жаңа Конституциялық заңға сәйкес, Құрылтай депутаттарының басты міндеті – елдің заң шығару қызметіне қатысу және мемлекеттік маңызы бар мәселелер бойынша шешім қабылдау.

Олардың негізгі қызметтері:

* Конституциялық заңдар мен заңдарды қабылдау;
* Заң жобаларын талқылау және жетілдіру;
* Президент қарсылық білдірген заңдарды қайта қарау;
* Елдің ішкі және сыртқы саясатына қатысты маңызды мәселелерді қарау;
* Мемлекеттік органдардың жұмысына парламенттік бақылау жасауға қатысу.  

Құрылтайдың өкілеттігі қандай?

Құрылтай Қазақстандағы заң шығару билігін жүзеге асыратын жоғары өкілді орган болып саналады. Оның өкілеттігіне мыналар кіреді:

* Конституциялық заңдар мен өзге де заңдарды қабылдау;
* Президенттің қарсылығы болған жағдайда заңдарды қайта дауысқа салу;
* Соғыс және бейбітшілік мәселелері бойынша шешім қабылдау;
* Президенттің ұсынысы бойынша халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қарулы Күштерді пайдалану туралы шешім қабылдау;
* Конституциялық заңдарда көзделген басқа да мемлекеттік өкілеттіктерді жүзеге асыру.  

Депутат халықпен қалай жұмыс істейді?

Құрылтай депутаттарының жұмысы тек Астанадағы сессиялармен шектелмейді. Олар өз сайлаушыларымен тұрақты байланыс орнатуға міндетті.

Практикада бұл:

* азаматтарды жеке қабылдау;
* өңірлерге барып халықпен кездесу;
* тұрғындардың ұсыныстары мен мәселелерін жинау;
* мемлекеттік органдарға депутаттық сауал жолдау;
* сайлаушылар алдында атқарылған жұмыстар жөнінде есеп беру арқылы жүзеге асады.  

Қандай шешімдер қабылдай алады?

Құрылтай депутаттары елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына әсер ететін көптеген шешімдерді қабылдауға қатысады.

Мысалы:

* білім беру жүйесіне қатысты заңдар;
* денсаулық сақтау саласындағы өзгерістер;
* кәсіпкерлікті қолдау шаралары;
* салық және бюджет мәселелері;
* әлеуметтік төлемдер мен азаматтардың құқықтарын қорғауға қатысты заңдар.

Яғни депутаттардың дауыс беруі әр азаматтың күнделікті өміріне әсер ететін маңызды заңдардың қабылдануына ықпал етеді.

Депутаттың құқығы қандай?

Құрылтай депутаты:

* сессияларда қаралатын барлық мәселелер бойынша дауыс береді;
* заң жобаларын ұсына алады;
* күн тәртібіне ұсыныстар енгізеді;
* мемлекеттік лауазымдарға ұсынылған кандидаттар жөнінде пікір білдіреді;
* комитеттер мен комиссиялардың жұмысына қатысады.  

Қорытынды

Құрылтай депутаттары – халықтың сенімімен сайланатын заң шығарушы өкілдер. Олар тек заң қабылдап қана қоймай, азаматтардың мәселесін көтеріп, мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын айқындауға қатысады. Сондықтан әрбір сайлаушының таңдауы елдің алдағы бес жылдағы дамуына ықпал етеді. 2026 жылғы Құрылтай сайлауы осы тұрғыдан Қазақстанның жаңа саяси жүйесіндегі маңызды кезеңдердің бірі саналады.