Саясаттанушы Андрей Чеботарев Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 23 қазанда Ақордада жариялаған Қазақстанның даму көрсеткіштеріне талдау жасады. Ол өз сараптамасын FINANCE.kz Telegram-арнасында жариялап, экономикалық нәтижелерді асыра бағаламай, нақты деректер негізінде түсіндіруге тырысқан.

2019 жылдан бері Қазақстан экономикасы шамамен 30%-ға өсті. Сарапшы бұл көрсеткішті жылдарға бөліп есептеп, басқа мемлекеттердің экономикалық даму қарқынымен салыстырған.

Жылдық өсім қандай?

Соңғы жылдардағы есеп бойынша, Қазақстан экономикасы жылына орта есеппен 4,5%-ға өскен. Саясаттанушының пікірінше, дамушы мемлекет үшін бұл – айтарлықтай жақсы нәтиже. Дегенмен көрші елдермен салыстырған кезде әр мемлекеттің бастапқы экономикалық жағдайы әртүрлі болғанын ескеру қажет.

Қазақстанда жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім алғаш рет 15 мың доллардан асты. Чеботарев бұл көрсеткіштің номиналды мәнде есептелгенін атап өтеді. 

Халықтың нақты сатып алу қабілетін бағалау үшін сатып алу қабілетінің паритеті көрсеткіші қолданылады. Сарапшының жазуынша, «сатып алу қабілетінің нақты деңгейін көрсететін паритет бойынша бұл көрсеткіш шамамен 35-40 мың долларды құрайды».

Қазақстанда халықтың орташа өмір сүру ұзақтығы 76 жасқа жуықтады. Саясаттанушы Дүниежүзілік банктің деректеріне сүйене отырып, бұл көрсеткіш өңірдегі ең жоғары деңгей екенін атап өткен.

Құрастырудан толық өндіріс цикліне дейін

Қазақстанда рельстер, шпалдар, вагондар мен электровоздар шығарылады. Автомобиль зауыттары жыл сайын 150 мыңнан астам жеңіл және жүк көлігін өндіреді.

Чеботарев отандық өнеркәсіптің осы деңгейге жету жолына назар аударған. «Біз өндірісті оқшаулаудың бастапқы деңгейінен толық өндіріс циклі мен бөлшектеп құрастыруға дейінгі ұзақ жолдан өттік», – деп атап өтті саясаттанушы. 

Оның бағалауынша, Қазақстан экономикасы өңдеу өнеркәсібі мен өндіріс есебінен көбірек табыс табуға біртіндеп бет бұрып келеді.

Әр тұрғынға шаққандағы құрылыс көлемі

Қазақстанда бір жылда 20 млн шаршы метрден астам тұрғын үй пайдалануға берілді. Бұл – рекордтық көрсеткіш. Сарапшы құрылыс көлемін халық санына шаққандағы өлшеммен есептеп, өзге мемлекеттермен салыстырған.

Оның есебінше, Қазақстанда жыл сайын әр тұрғынға шаққанда шамамен бір шаршы метр тұрғын үй салынады. Ресейде бұл көрсеткіш 0,6 шаршы метр шамасында болса, Өзбекстанда одан да төмен.

Саясаттанушының есептеуі бойынша, Еуропалық одақ елдері мен АҚШ-та бір тұрғынға шаққандағы жылдық құрылыс көлемі жарты шаршы метрге де жетпейді. Бұл салыстыруда Қазақстанның көрсеткіші бірқатар ірі экономикадан жоғары.

Сонымен бірге елде 2,8 мыңнан астам балабақша мен мектеп ашылған. Білім беру гранттарына 1,5 трлн теңгеден астам қаржы бөлінген. «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы аясында балалардың есепшоттарына 2,5 млрд доллар аударылған.

Экономикалық өсімнің нәтижесі неге бірден сезілмейді?

Чеботарев халықтың тұрмыс сапасы бүгін-ақ жақсарғанын қалайтынын түсінетінін айтады. Алайда экономикалық өзгерістердің нәтижесі бірден байқала бермейді.

«Бірақ экономиканың жұмыс істеу тәртібі осындай, сондықтан бұған бірден қол жеткізу мүмкін емес», – деп жазады ол.

Саясаттанушының пікірінше, ертең ірі алтын кен орны табылған күннің өзінде оның экономикалық тиімділігі бірден сезілмейді. Оны игеру мен нақты нәтижеге қол жеткізу үшін уақыт қажет.

Сарапшы елдегі өзгерістерді ұзақ мерзімді кезеңмен салыстыра отырып бағалауды ұсынады. Оның пайымынша, қазіргі өмір сүру деңгейін екі, бес және он жыл бұрынғы жағдаймен салыстырғанда, өзгерістердің ауқымы айқын көрінеді.