Ұлттық қордан 6,5 трлн теңге алынады.Инфляция күшейіп, теңге нығая ма?
Қазірдің өзінде Ұлттық қордан бөлінетін трансферттердің әсерінен теңге бағамы алдымен бір доллар үшін 350 теңгеге дейін нығаюы мүмкін деген пікірлерді оқып жатырмын. Ал кейін керісінше, доллар бағамы 550 теңгеге дейін көтерілуі ықтимал екен. Себебі бөлінген қаржыға жол құрылысы мен басқа да инфрақұрылымдық жобалар үшін шетелдік техника сатып алынады.
Бұған қоса, бюджет шығындарының артуы инфляцияны күшейтуі мүмкін деген болжамдар да айтылып жатыр. Ал теңгенің алдымен күрт нығайып, кейін құнсыздануына тек Ұлттық банк қана тосқауыл қоя алады деген пікір бар.
Алайда артық дүрбелеңге салынбай, бұл қаржының экономикаға қалай әсер ететінін талдап көрейік.
Шын мәнінде жағдай қандай?
Әрине, Ұлттық қордан бөлінетін қаражаттың экономикаға әсері болады. Мұны жоққа шығару қисынсыз. Бірақ қоғамда айтылып жатқан қауіп-қатердің ауқымы тым асыра көрсетілген.
Мұндағы ең маңызды мәселе — қаржының бірден емес, бірнеше жылға бөлініп жұмсалатыны. Дәл осы жайт көп жағдайда ақпарат тақырыптарында ескерілмей қалады.
Сондықтан дүрлігудің орнына нақты есепке назар аударайық.
Президент өз Жолдауында Ұлттық қордан инфрақұрылымды дамытуға шамамен 6,5 трлн теңге бағыттауды тапсырды.
Бұл қаржы бір мезетте алынбайды. Қаражат 2029 жылдың соңына дейін кезең-кезеңімен бөлінеді.
* Биыл және 2027 жылдың басында — 1,5 трлн теңге;
* 2027 жылы — 2 трлн теңге;
* 2028 жылы — 1,5 трлн теңге;
* 2029 жылы — 1,5 трлн теңге.
Яғни 6,5 трлн теңге нарыққа бір күнде немесе бір айда құйылмайды.
Бұл теңге бағамына қалай әсер етеді?
2027 жылға жоспарланған 2 трлн теңгені айларға бөлсек, ай сайын шамамен 170 млрд теңгеден келеді.
Енді мұны валюта нарығындағы сауда көлемімен салыстырайық.
2026 жылдың қыркүйегінде Қазақстан қор биржасындағы (KASE) валюталық сауданың жалпы айналымы бір айда 10,4 млрд долларды құрады. Ал орташа тәуліктік сауда көлемі 474 млн доллар болды.
Демек, ай сайын бөлінетін трансферт көлемі валюта нарығындағы бір күндік сауда айналымынан да аз.
Әрине, бұл қаржы теңге бағамына белгілі бір деңгейде әсер етеді. Өйткені нарықтағы валюта ұсынысын арттырады. Алайда оның теңге бағамын күрт өзгертетіндей ықпалы болады деп ойламаймын.
Егер 6,5 трлн теңге бір айдың ішінде нарыққа шығарылса, онда жағдай мүлде басқаша болар еді. Мұндай қадам валюта бағамына да, тауарлар мен қызметтердің бағасына да айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
Ал инфляцияға әсері қандай болмақ?
Бұл шығындардың инфляцияны күшейтетін фактор екені рас. Экономикада мұны «фискалдық импульс» деп атайды. Ұлттық банк те инфляцияның өсу себептерінің бірі ретінде бюджет шығындарының артуын жиі атап өтеді.
Егер инфрақұрылымдық жобалар дұрыс ұйымдастырылмаса, бөлінген қаражат нақты құрылыс пен инфрақұрылымды дамытуға емес, құрылыс материалдарының қымбаттауына және мердігерлердің қалтасына кетуі мүмкін.
Мұндай жағдайда инфляцияға түсетін қысым болжанған деңгейден жоғары болады.
Ал базалық сценарий бойынша Ұлттық қордан бөлінетін қаражаттың инфляцияға ықпалы мынадай болуы мүмкін:
* 2027 жылы — 0,3–0,5 пайыздық тармақ;
* 2028 жылы — 0,2–0,3 пайыздық тармақ;
* 2029 жылы — 0,2–0,3 пайыздық тармақ.
Яғни шығындар ең жоғары деңгейге жететін 2027 жылдың өзінде инфляцияға қосымша әсер шамамен жарты пайыздық тармақты құрайды. Жалпылап айтқанда, 0,3–0,7 пайыздық тармақ аралығында болуы ықтимал.
Қазіргі инфляция деңгейі 9–10% екенін ескерсек, бұл, әрине, жағымды жағдай емес. Бірақ оны аса үлкен экономикалық қауіп ретінде бағалау да дұрыс болмас еді.
Салыстыру үшін айтсақ, бензин немесе көкөніс бағасының өзгеруі инфляцияға бұдан да күштірек әсер етуі мүмкін.
Дереккөз: @FINANCEkaz