Сыныптағы оқушы санының шамадан тыс көбеюі де білім сапасына әсер етпей қоймады. Осы түйткілдерді шешу мақсатында мемлекет «Келешек мектептері» ұлттық жобасын қолға алды.

Жоба аясында ел аумағында жүздеген жаңа білім ордасын салуға қомақты қаражат бағытталды. Алайда қоғам үшін мектептердің қанша миллиард теңгеге тұрғызылғанынан бұрын, олардың оқушы өміріне қандай өзгеріс әкелгені маңызды.

Мектеп тапшылығын азайтқан жоба

Қазақстанда мектеп жетіспеушілігі әсіресе Астана, Алматы, Шымкент қалалары мен халық тығыз орналасқан облыстарда анық байқалды. Жаңадан бой көтерген шағынаудандарда тұрғын үйлер тез салынғанымен, әлеуметтік нысандардың құрылысы кейінге қалып отырған жағдайлар аз емес еді.

Соның салдарынан кей мектептер жобалық мүмкіндігінен бірнеше есе көп баланы қабылдады. Таңертең мектепке келген алғашқы ауысым оқушылары түске дейін сабақ оқыса, үшінші ауысымдағы балалар үйіне кешкі уақытта қайтатын. Мұндай тәртіп баланың тынығуына, үй тапсырмасын орындауына және қосымша үйірмелерге қатысуына кедергі келтірді.

«Келешек мектептерінің» ашылуы көптеген елді мекенде осы жүктемені азайтуға мүмкіндік берді. Бір мектепке шамадан тыс топтасқан оқушылар жаңа ғимараттарға бөлініп, білім алу жағдайы біршама жақсарды. Бұл жобаның алғашқы әрі көзге бірден көрінетін нәтижесі деуге болады.

Жаңа мектептің бұрынғыдан айырмашылығы қандай?

«Келешек мектебі» тек жаңадан салынған кең ғимарат ретінде қарастырылмайды. Оның ішкі құрылымы баланың сабақ оқуымен қатар, жан-жақты дамуына бейімделген.

Мұндай білім ордаларында пәндік кабинеттер, жаратылыстану зертханалары, робототехника және ақпараттық технология сыныптары қарастырылған. Оқушылар тәжірибе жасап, құрылғыларды өз қолымен пайдаланып, теориялық білімін іс жүзінде тексере алады.

Бұған қоса, мектептерде кітапхана, шығармашылық бөлмелер, спорт залдары, тынығу және бірлесіп жұмыс істеу аймақтары бар. Бұл кеңістіктер оқушының барлық уақытын сыныпта өткізбеуіне, сабақтан кейін қызығушылығына қарай қосымша бағыт таңдауына мүмкіндік береді.

Жаңа ғимараттар ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға да ыңғайластырылған. Пандустар, көтергіштер, арнайы санитарлық бөлмелер мен кедергісіз қозғалыс жолдарының болуы инклюзивті ортаны қалыптастыруға бағытталған.

Өзгерісті ең алдымен бала сезінуі керек

Мектептегі қолайлы жағдай оқушының көңіл күйіне тікелей әсер етеді. Жарық әрі кең кабинетте оқу, таза асханада тамақтану, қауіпсіз спорт залында жаттығу – ересек адам үшін қарапайым көрінгенімен, бала үшін аса маңызды.

Орын тапшылығы болмаған жағдайда сыныптағы оқушы саны да реттеледі. Мұғалім әр балаға көбірек назар аударып, түсінбей қалған тақырыпты жеке түсіндіруге мүмкіндік алады. Ал оқушы өзін адам көп жиналған тар кеңістікте емес, білім алуға қолайлы ортада сезінеді.

Сонымен бірге бір ауысымда білім алу баланың күн тәртібін қалыпқа келтіреді. Сабақтан кейін ол демалып, спортпен айналысып, үйірмеге қатысып немесе отбасымен уақыт өткізе алады. Демек, жаңа мектептердің әсерін тек сабақ үлгерімімен емес, оқушының күнделікті өмір сапасымен де бағалау қажет.

Ауыл мен қала арасындағы айырмашылық қысқара ма?

Қазақстандағы білім беру саласында ұзақ жылдар бойы сақталып келе жатқан мәселенің бірі – ауыл және қала оқушыларының мүмкіндіктері арасындағы алшақтық.

Қалалық мектептердің бірінде бірнеше зертхана мен робототехника кабинеті жұмыс істесе, шалғай ауылдардағы кейбір білім ошақтарында пәндік құрал-жабдықтар жеткіліксіз болуы мүмкін. Мұндай теңсіздік баланың қабілетіне емес, оның туған және тұратын жеріне байланысты мүмкіндігін шектейді.

Жаңа форматтағы мектептердің ауылдық елді мекендерде де ашылуы осы мәселені біртіндеп азайтуы ықтимал. Бұрын күрделі тәжірибені тек оқулықтан көрген ауыл баласы енді оны зертханада өзі орындай алады. Ақпараттық технологияға қызыққан оқушы бағдарламалау мен робототехниканы мектеп қабырғасында меңгеруге мүмкіндік алады.

Алайда жаңа ғимараттың салынуы ауыл мен қала арасындағы айырмашылықты бірден жоя алмайды. Ол үшін ауыл мектептеріне білікті мұғалімдерді тарту, педагогтердің тұрақтап жұмыс істеуіне жағдай жасау және интернет сапасын жақсарту қажет.

Қымбат жабдықтың болуы жеткілікті ме?

Ұлттық жобаның болашағына қатысты басты сауалдардың бірі – мектептердегі заманауи жабдықтардың қаншалықты тиімді қолданылатыны.

Робототехника кабинеті ашылғанымен, оны жүргізетін маман болмаса, қымбат техника пайдаланылмай қалуы мүмкін. Зертхана болғанымен, сабақ бұрынғыдай тек тақта алдында түсіндірілсе, жаңа мектептің әлеуеті толық іске аспайды.

Сондықтан жобаның табысы құрылыс сапасымен ғана өлшенбеуі керек. Мектептерге кәсіби педагогтерді іріктеу, мұғалімдерді жаңа технологиялармен жұмыс істеуге үйрету және оқу әдістемесін жетілдіру де қатар жүргізілуі тиіс.

Жаңа мектепке ескі оқыту тәсілін көшіріп қою білім жүйесінде үлкен өзгеріс жасамайды. Нағыз жаңару ғимаратпен бірге сабақ беру мазмұны өзгергенде ғана жүзеге асады.

Мұғалім – жобаның шешуші күші

Кез келген мектептің нәтижесін анықтайтын негізгі тұлға – мұғалім. Баланың пәнге қызығуы да, өзіне деген сенімділігінің артуы да көбіне педагогтің кәсіби шеберлігіне байланысты.

Сол себепті «Келешек мектептеріне» үздік мамандарды тарту маңызды. Бірақ бұл басқа білім ошақтарындағы білікті ұстаздарды жаңа мектептерге ауыстырумен ғана шектелмеуі керек. Жас педагогтерді даярлау, тәжірибелі мұғалімдердің білімін жетілдіру және олардың еңбегін лайықты бағалау қажет.

Әйтпесе жаңа мектептер мен бұрыннан жұмыс істейтін білім ошақтарының арасында тағы бір теңсіздік пайда болуы ықтимал. Бірінде тәжірибелі мамандар мен заманауи құралдар шоғырланып, екіншісінде кадр тапшылығы сақталса, жоба жалпы білім жүйесін емес, жекелеген мектептердің ғана жағдайын жақсартады.

Қауіпсіздік те назардан тыс қалмауы тиіс

Ата-аналар үшін мектептің білім сапасымен қатар, баланың қауіпсіздігі де маңызды. Жаңа мектептерде бейнебақылау, кіруді бақылау жүйелері, өрт қауіпсіздігі құралдары және медициналық кабинеттер қарастырылған.

Дегенмен қауіпсіздікті тек камера орнатумен қамтамасыз ету мүмкін емес. Мектеп ішіндегі психологиялық ахуал, буллингтің алдын алу, балаға дер кезінде көмек көрсету және ата-анамен тұрақты байланыс орнату да маңызды.

Оқушы өзін қорғансыз немесе жалғыз сезінсе, ең заманауи ғимараттың өзі оған жайлы орта бола алмайды. Сондықтан болашақ мектебі техникалық жағынан ғана емес, адамгершілік және психологиялық тұрғыдан да қауіпсіз болуы керек.

Миллиардтардың нәтижесі қалай бағалануы керек?

Білім саласына салынған инвестицияның қайтарымы зауыт немесе жол құрылысы секілді бірден көрінбейді. Жаңа мектептің шынайы нәтижесін бірнеше жылдан кейін ғана бағалауға болады.

Ол үшін тек пайдалануға берілген ғимараттар санын есептеу жеткіліксіз. Үш ауысымды мектептер азайды ма, сыныптардағы бала саны реттелді ме, оқушылардың білім көрсеткіші жақсарды ма, ауыл мен қала арасындағы алшақтық қысқарды ма – негізгі өлшем осылар болуы тиіс.

Сонымен қатар балалардың олимпиададағы жетістігі, мамандық таңдауы, цифрлық сауаттылығы, шығармашылық және сыни ойлау қабілеті де назарға алынуы қажет.

Қомақты қаржының тиімді жұмсалғаны мектептің сыртқы көрінісімен емес, оның қабырғасынан қандай білім мен тәрбие алған азаматтардың шығатынымен анықталады.

Жоба мақсатына жетуі үшін не қажет?

«Келешек мектептері» Қазақстандағы орын тапшылығын азайтып, мыңдаған балаға жақсы жағдайда білім алуға жол ашты. Бұл – жобаның маңызды нәтижесі.

Алайда мектепті салып, қажетті құралдармен жабдықтау жұмыстың бір бөлігі ғана. Ендігі міндет – осы мүмкіндіктерді күнделікті оқу процесінде тиімді пайдалану.

Жаңа мектептердің қызметі ашық бағаланып, ата-аналар мен мұғалімдердің пікірлері ескерілуі тиіс. Жабдықтардың қолданылуы, үйірмелердің жұмысы, педагогтердің біліктілігі және балалардың жетістігі туралы ақпарат қоғамға қолжетімді болғаны дұрыс.

Сонда ғана миллиардтаған теңгеге салынған мектептер есеп үшін тұрғызылған ғимарат емес, елдің адами капиталын дамытатын орталыққа айналады.

Өйткені келешектің мектебін заманауи қабырға немесе қымбат құрылғы қалыптастырмайды. Оны баланың талабын танып, білімге қызығушылығын арттыратын мұғалім, қауіпсіз орта және әр оқушыға берілген тең мүмкіндік қалыптастырады.