Енді азаматтар алғаш рет осы жаңа заң шығарушы органның депутаттарын сайлайды. Бұл – Қазақстанның саяси жүйесіндегі ең ауқымды реформалардың бірі саналады.  

Көпшілік үшін бұл өзгеріс түсініксіз болуы мүмкін. «Құрылтай деген не? Ол бұрынғы Парламенттен несімен ерекшеленеді? Депутаттар қалай сайланады?» деген сұрақтар жиі қойылып жүр. Осы мақалада осы мәселелерге қарапайым тілмен жауап береміз.

Құрылтай деген не?

Құрылтай – Қазақстандағы жаңа Конституцияға сәйкес құрылған бір палаталы заң шығарушы орган. Бұған дейін заң шығару қызметін Мәжіліс пен Сенат бірге атқарса, енді бұл міндетті бір ғана орган жүзеге асырады.

Конституциялық өзгерістердің негізгі мақсаты – заң шығару рәсімдерін жеңілдету, мемлекеттік басқаруды ықшамдау және өкілді органның жұмысын тиімді ету ретінде түсіндірілді.  

Парламенттен қандай айырмашылығы бар?

Бұрынғы Парламент екі палатадан тұрды:

* Мәжіліс – халық сайлаған депутаттар;
* Сенат – Президент тағайындайтын және жанама сайланатын депутаттар.

Ал жаңа жүйеде:

* заң шығарушы орган бір палатадан ғана тұрады;
* барлық депутат бір органда жұмыс істейді;
* заң қабылдау рәсімі бірнеше кезеңнен емес, бір палатаның қарауынан өтеді.

Бұл шешім заңдарды қабылдау мерзімін қысқартып, мемлекеттік институттардың жұмысын жеделдетуге бағытталған.  

Құрылтайдың мәртебесі қандай?

Құрылтай – Қазақстан Республикасының ең жоғары өкілді әрі заң шығарушы органы.

Оның негізгі міндеттері:

* заңдарды қабылдау;
* мемлекеттік бюджетті бекіту;
* Үкіметтің қызметіне парламенттік бақылау жасау;
* халықаралық келісімдерді ратификациялау;
* елдің маңызды саяси және әлеуметтік мәселелерін қарау.

Яғни Құрылтай бұрынғы Парламент атқарған заң шығару функцияларын жалғастырады, бірақ жаңа құрылыммен жұмыс істейді.  

Депутаттар қалай сайланады?

Жаңа Конституция бойынша Құрылтай 145 депутаттан тұрады.

Олардың барлығы республикалық саяси партиялардың тізімі бойынша пропорционалды жүйемен сайланады. Бұрынғыдай бірмандатты округтер арқылы жеке кандидаттарға дауыс беру қарастырылмайды. Азаматтар өз таңдаған саяси партиясына дауыс береді, ал депутаттық мандаттар партиялардың алған дауыс үлесіне қарай бөлінеді.  

Бұл жүйенің мақсаты – партиялардың жауапкершілігін арттыру және заң шығарушы органдағы саяси күштердің өкілдігін халықтың дауыс беру нәтижесіне сәйкес қалыптастыру.

Жаңа жүйенің ерекшеліктері қандай?

Құрылтай сайлауының басты ерекшеліктері:

* заң шығарушы орган бір палаталы болды;
* барлық депутаттар партиялық тізім арқылы сайланады;
* заң қабылдау рәсімі жеңілдейді;
* саяси партиялардың рөлі күшейеді;
* депутаттардың жұмысы бірыңғай органда шоғырланады.

Мұндай модель әлемнің бірқатар мемлекеттерінде де қолданылады және заң шығару процесін жеделдетуге мүмкіндік береді.

Бұл сайлау не үшін маңызды?

Құрылтай сайлауы – Қазақстандағы жаңа конституциялық модель бойынша өтетін алғашқы жалпыұлттық парламенттік сайлау.

Сайлау нәтижесінде:

* келесі бес жылда заң қабылдайтын депутаттар анықталады;
* елдің әлеуметтік-экономикалық реформаларының бағыты айқындалады;
* мемлекеттік бюджетті бекітетін өкілді орган жасақталады;
* азаматтардың мүддесін қорғайтын саяси күштердің құрамы қалыптасады.  

Сондықтан әрбір сайлаушының дауысы елдің алдағы даму бағытына ықпал етеді.

Қорытынды

Құрылтай сайлауы – Қазақстанның жаңартылған саяси жүйесінің алғашқы маңызды сынағы. Егер бұрын азаматтар Мәжіліс депутаттарын сайласа, енді олар Құрылтай құрамын қалыптастыруға қатысады. Жаңа модель заң шығару жүйесін ықшамдауға, саяси партиялардың жауапкершілігін арттыруға және мемлекеттік басқарудың тиімділігін күшейтуге бағытталған. Ал сайлаушылар үшін ең маңыздысы – өз таңдауын жасап, елдің заң шығару органының құрамын айқындауға тікелей қатысу мүмкіндігі.