Соңғы онжылдықта Қазақстанның сыртқы саясатындағы ең маңызды бағыттардың бірі – Қытаймен стратегиялық әріптестікті дамыту болды. Екі елді тек ортақ шекара ғана емес, экономикалық, көлік-логистика, энергетика, өнеркәсіп және цифрлық технологиялар саласындағы ортақ мүдделер де байланыстырады.

Бүгінде Қытай Қазақстанның ең ірі сауда серіктестерінің бірі саналады. Жыл сайын екі ел арасындағы тауар айналымы артып келеді. Егер бұрын ынтымақтастық негізінен мұнай, газ және шикізат экспортына сүйенсе, бүгінде оның аясы әлдеқайда кеңейді. Машина жасау, ауыл шаруашылығы, логистика, жаңартылатын энергия көздері, электронды сауда және цифрлық технологиялар жаңа серіктестіктің негізгі бағыттарына айналып келеді. Қытай мен Қазақстанның серіктестігі Қазақстанға не береді?, болашағы қандай болады? деген сұрақтарға KYN.KZ  тілшісі жауап іздеп көрген еді.

Сарапшылардың пікірінше, Қазақстан мен Қытай арасындағы байланыс енді тек көршілік қатынас емес, бүкіл Еуразиядағы экономикалық тұрақтылыққа ықпал ететін стратегиялық факторға айналып отыр.

География – Қазақстанның басты артықшылығы

Қазақстанның әлемдік экономикадағы басты ерекшелігінің бірі – оның географиялық орналасуы.

Еуропа мен Азияны жалғайтын құрлықтық бағыттардың басым бөлігі Қазақстан арқылы өтеді. Бұл жағдай елдің транзиттік әлеуетін едәуір арттырып отыр.

Қытай өндірген өнімдердің едәуір бөлігі Еуропаға теміржол арқылы жеткізіледі. Сол жүктің маңызды бөлігі Қазақстан аумағымен өтеді. Осыған байланысты соңғы жылдары теміржол инфрақұрылымы жаңартылып, жаңа логистикалық орталықтар салынуда.

Қорғас халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығы, Достық және Алтынкөл өткелдері бүгінде Еуразиядағы ең маңызды көлік тораптарының біріне айналды.

Мамандардың айтуынша, әлемдік жеткізу тізбегінің өзгеруі Қазақстан үшін тарихи мүмкіндік қалыптастырды. Теңіз жолдарына тәуелділікті азайтуға ұмтылған көптеген компаниялар жүктерін құрлық арқылы тасымалдауға қызығушылық танытуда.

Орта дәліздің маңызы артып келеді

Соңғы жылдары халықаралық саясаттағы өзгерістер әлемдік логистиканың жаңа бағыттарын қалыптастырды.

Осы жағдайда Транскаспий халықаралық көлік бағыты немесе «Орта дәліздің» стратегиялық маңызы бірнеше есе өсті.

Бұл бағыт Қытайдан Қазақстан арқылы Каспий теңізіне, одан әрі Әзербайжан, Грузия және Түркия арқылы Еуропаға шығуға мүмкіндік береді.

Қазақстан осы дәліздің негізгі буыны саналады.

Бұл тек транзиттік табыстың көбеюі ғана емес.

Бұл:

* жаңа теміржол желілері;
* порттарды жаңғырту;
* логистикалық орталықтардың көбеюі;
* мыңдаған жаңа жұмыс орны;
* өңірлік кәсіпкерліктің дамуы деген сөз.

Сарапшылар Орта дәліздің алдағы онжылдықта Қазақстан экономикасының маңызды драйверлерінің біріне айналуы мүмкін екенін айтады.

Инвестициялардың жаңа кезеңі

Қазақстан экономикасына тартылып жатқан шетелдік инвестициялардың ішінде Қытай капиталының үлесі жылдан-жылға ұлғайып келеді.

Бірақ бұл инвестициялар бұрынғыдай тек мұнай секторына ғана бағытталмайды.

Қазір басымдық беріліп отырған салалар:

* машина жасау;
* металлургия;
* химия өнеркәсібі;
* жаңартылатын энергия;
* ауыл шаруашылығы;
* азық-түлік өндірісі;
* логистика;
* цифрлық технологиялар.

Бұл үрдіс Қазақстан экономикасын әртараптандыру саясатына да сәйкес келеді.

Егер жаңа кәсіпорындар шикізатты өңдеуге бағытталса, қосылған құны жоғары өнім өндіру көлемі артып, экспорт құрылымы да өзгереді.

Энергетикадағы жаңа серіктестік

Қазақстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастықтың маңызды бағыты – энергетика.

Қазақстан Қытайға мұнай мен табиғи газ жеткізетін сенімді серіктестердің бірі болып саналады.

Сонымен бірге екі ел көміртегі шығарындыларын азайтуға бағытталған жаңа жобаларға да қызығушылық танытып отыр.

Соңғы жылдары:

* жел электр станциялары;
* күн электр станциялары;
* энергия сақтау жүйелері;
* «жасыл» технологиялар бойынша бірлескен жобалар көбейіп келеді.

Бұл бағыт алдағы жылдары одан әрі кеңеюі мүмкін.

Қазақстан ауыл шаруашылығы үшін үлкен мүмкіндік

Қытай – әлемдегі ең үлкен азық-түлік нарықтарының бірі.

Халық санының көп болуы сапалы азық-түлікке деген сұранысты тұрақты түрде арттырып келеді.

Қазақстан үшін бұл маңызды мүмкіндік.

Еліміз:

* бидай;
* ұн;
* майлы дақылдар;
* ет өнімдері;
* бал;
* органикалық өнімдерді экспорттау әлеуетіне ие.

Егер фитосанитарлық талаптар жеңілдетіліп, логистика жетілдірілсе, Қазақстан агроөнеркәсіп кешені жаңа деңгейге көтерілуі мүмкін.

Жаңа технологиялар дәуіріндегі серіктестік

Әлем цифрлық экономикаға көшіп жатқан шақта Қазақстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастықтың жаңа бағыты – жоғары технологиялар.

Сарапшылардың пікірінше, келесі кезеңдегі негізгі салалар мыналар болуы мүмкін:

* жасанды интеллект;
* бұлтты технологиялар;
* электронды сауда;
* 5G инфрақұрылымы;
* Smart City жүйелері;
* өндірісті автоматтандыру.

Қазақстан цифрлық трансформация жүргізіп жатқандықтан, бұл тәжірибе ел экономикасының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Туризм мен білім беру байланысы күшейіп келеді

Екі ел арасындағы визалық режимнің жеңілдеуі туристік ағынның өсуіне ықпал етті.

Қазақстандықтардың Қытайға, ал қытайлық туристердің Қазақстанға қызығушылығы артып келеді.

Сонымен қатар студенттер алмасуы, ғылыми зерттеулер, университеттер арасындағы әріптестік те кеңейіп жатыр.

Бұл ұзақ мерзімді гуманитарлық байланысты нығайтатын маңызды факторлардың бірі.

Қандай тәуекелдер бар?

Кез келген экономикалық серіктестіктің артықшылықтарымен қатар белгілі бір тәуекелдері де болады.

Сарапшылар бірнеше мәселеге назар аударады.

Біріншіден, Қазақстан сыртқы инвестицияларға тәуелді болып қалмауы тиіс.

Екіншіден, шетелдік капитал келетін жобаларда қазақстандық мамандардың үлесі жоғары болуы маңызды.

Үшіншіден, жаңа өндірістер экологиялық талаптарға толық сәйкес келуі қажет.

Төртіншіден, мемлекет инвестициялық жобалардың ашықтығы мен тиімділігіне тұрақты бақылау жүргізуі тиіс.

Сондай-ақ Қазақстан көпвекторлы сыртқы саясат қағидатын сақтай отырып, Қытаймен қатар Еуропалық Одақ, АҚШ, Түркия, Орталық Азия мемлекеттері және басқа да халықаралық серіктестермен теңгерімді байланысын жалғастыруы маңызды.

Алдағы он жыл қандай болады?

Халықаралық сарапшылардың басым бөлігі Қазақстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастық алдағы жылдары одан әрі тереңдей түседі деген пікірде.

Әлемдік өндіріс орталықтарының өзгеруі, жаңа көлік дәліздерінің қалыптасуы және цифрлық экономиканың дамуы Қазақстанның стратегиялық маңызын арттыра түсуде.

Егер ел инвестициялық ахуалды жақсартып, инфрақұрылымды жаңғыртуды жалғастырып, өңдеу өнеркәсібін дамытуға басымдық берсе, Қазақстан тек транзиттік мемлекет емес, Еуразиядағы өндірістік және логистикалық хабтардың біріне айналу мүмкіндігіне ие.

Қорытынды

Қазақстан мен Қытай арасындағы қарым-қатынас бүгінде жаңа кезеңге аяқ басты. Бұрын бұл байланыс негізінен мұнай мен саудаға сүйенсе, енді оның ауқымы әлдеқайда кеңейді. Логистика, жоғары технологиялар, энергетика, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, туризм және білім беру салаларындағы ынтымақтастық екі елдің өзара байланысын күшейтіп келеді.

Дегенмен бұл серіктестіктің табысты болуы инвестиция көлемімен ғана өлшенбейді. Оның басты көрсеткіші – Қазақстан экономикасына әкелетін нақты пайда, жаңа жұмыс орындары, технология трансфері, отандық өндірістің дамуы және халықтың әл-ауқатының артуы.

Егер осы бағыттағы жобалар ұлттық мүдде тұрғысынан тиімді іске асырылса, Қазақстан мен Қытай арасындағы серіктестік алдағы онжылдықта елдің экономикалық өсімінің маңызды факторларының біріне айналуы әбден мүмкін.