Қазақстанда жеке үй тұрғызғысы келетін азамат мемлекет есебінен 10 сотық жер телімін алуға өтініш бере алады. Мұндай мүмкіндік заңда қарастырылғанымен, жер кезекке тұрған бойда берілмейді. Кейбір азаматтардың өз кезегін жылдар бойы күтуіне тура келеді. Бұған елді мекендердегі бос жердің көлемі мен инженерлік инфрақұрылымның дайындығы тікелей әсер етеді.

 KYN.KZ 10 сотық жерге кімдердің үміткер бола алатынын, өтінішті қайда беру керегін және кезекті қалай бақылауға болатынын түсіндіреді.

10 сотық жер кімдерге тиесілі?

Қазақстанның жер заңнамасында азаматтарға жеке тұрғын үй құрылысы үшін жерді тегін беру мүмкіндігі бекітілген. Жер кодексінің 50-бабында мұндай мақсатқа берілетін учаскенің көлемі 0,10 гектар деп көрсетілген. Күнделікті қолданыста бұл – 10 сотық.

Бұл мүмкіндікті пайдалану үшін азаматтың міндетті түрде үйсіз болуы талап етілмейді. Адамның атында пәтер немесе басқа жылжымайтын мүлік бар болса да, жеке үй салуға арналған жерге кезекке тұруына болады.

Алайда негізгі шектеу бар: мемлекеттен жеке тұрғын үй құрылысына арналған тегін жерді бір азамат бір рет қана ала алады. Бұған дейін осы құқықты пайдаланып қойған адамға тағы 10 сотық жер тегін берілмейді.

Азамат бірнеше елді мекен бойынша кезекке тіркеле алады. Бірақ олардың бірінен жер алған жағдайда қалған жерлердегі кезектен шығарылады.

Өтініш беру үшін әкімдікке бару міндетті ме?

Қазір 10 сотық жердің кезегіне тұру рәсімі электронды форматқа көшірілген. Сондықтан өтініш тапсыру үшін әкімдік ғимаратына арнайы барудың қажеті жоқ.

Қызмет eGov электрондық үкімет порталы арқылы көрсетіледі. Порталдан жеке тұрғын үй құрылысына жер алуға арналған қызметті таңдап, жер телімін алғыңыз келетін өңірді көрсету қажет. Өтініш электронды түрде рәсімделеді.

Мемлекеттік қызмет үшін ақы алынбайды.

Бұрын кезекке тұрған адамдар да портал арқылы өз мәліметтерін тексере алады.

10 сотыққа кезегімді қалай білемін?

Өтініш берген азаматтың жер кезегін электрондық үкімет порталынан бақылауға мүмкіндігі бар. Егер бұрын берілген өтініш бойынша ақпаратта сәйкессіздік болса, деректерді өзектендіру қызметін пайдалануға болады.

Ескі кезекте тұрған кейбір азаматтардың ақпараты электронды базаға толық енбей қалуы ықтимал. Мұндай жағдайда бұрын берілген өтініш, кезек талоны немесе кезекке тіркелгенін растайтын өзге құжаттар маңызды болуы мүмкін.

Мәселе онлайн шешілмесе, жергілікті әкімдікке немесе жер қатынастарына жауапты мекемеге жүгінуге болады. Мемлекеттік органға e-Otinish жүйесі арқылы да ресми өтініш жолдауға мүмкіндік бар.

Кезекке тұрғандардың барлығына жер беріле ме?

Заңда 10 сотық жер алу мүмкіндігі болғанымен, кезекке тіркелу жердің белгілі бір мерзімде міндетті түрде берілетінін білдірмейді.

Жер телімдерін бөлу үшін әкімдіктің қолында жеке тұрғын үй құрылысына арналған бос аумақ болуы керек. Бұдан бөлек, жаңа тұрғын алаптарын инженерлік желілермен қамтамасыз ету мәселесі бар.

Мысалы, бос аумақ анықталғанымен, оған электр желісі, су және басқа қажетті коммуникациялар тартылмаса, учаскелерді тұрғындарға беру кейінге қалуы ықтимал.

Сол себепті жер кезегінің қозғалысы әр аймақта әртүрлі. Бір ауданда жыл сайын жүздеген адамның кезегі келуі мүмкін болса, басқа жерде тұрғындар әлдеқайда ұзақ күтеді.

Қазақстанда 10 сотық жерді қанша адам күтіп жүр?

Жеке тұрғын үй салуға арналған тегін жерге сұраныс өте жоғары.

2025 жылы жарияланған мәліметтерде республика бойынша мұндай учаскелерді күтіп жүрген азаматтар саны 4 миллионнан асқаны көрсетілді.

Өңірлер арасында айырмашылық айтарлықтай. Сол кезеңдегі мәлімет бойынша, Алматы облысында 1,28 миллионнан астам адам жер кезегінде тұрған. Түркістан облысында олардың саны шамамен 469 мың болса, Ақмола облысында 316 мыңнан асқан.

Республикалық маңызы бар қалаларда да өтініш аз емес. Шымкентте 280 мыңнан астам, Астанада 247 мыңнан астам адамның кезекте тұрғаны туралы мәлімет жарияланды.

Яғни 10 сотық жерді тегін алу құқығы миллиондаған қазақстандыққа ортақ болғанымен, дайын учаскелер саны сұраныстан бірнеше есе аз.

2025 жылы қанша жер беру көзделді?

2025 жылы өңірлерде жеке тұрғын үй құрылысына арналған жаңа учаскелерді кезекте тұрғандарға ұсыну жұмыстары жалғасты.

Жыл ішінде жарияланған өңірлік ақпараттарды есепке алғанда, кемінде 4 845 жер телімін бөлуге дайындау немесе беру жоспарланған.

Соның ішінде Батыс Қазақстан облысында – 1 322, Ақтөбе облысында – 985, Жамбыл облысында – 865, Атырау облысында – 750 учаске туралы мәлімет болған. Павлодар облысында 250, Қарағанды облысында 220, Ақмола облысында 203, Ұлытау облысында 200 жер телімін бөлу жоспарланған. Жезқазған қаласы бойынша 50 учаске көрсетілген.

Дегенмен 4 845 санын «2025 жылы осынша қазақстандық мемлекеттен 10 сотық жер алды» деп түсінуге болмайды. Бұл – белгілі бір кезеңде өңірлер жариялаған, тұрғындарға ұсыну жоспарланған немесе бөлуге дайындалған учаскелердің жиынтық көрсеткіші.

Ел бойынша 2025 жылдың қорытындысында нақты қанша адамның 10 сотық жерді рәсімдеп алғанын көрсететін бірыңғай ашық статистика жария түрде қолжетімді емес.

Жекелеген облыстардың қорытындысы белгілі. Мәселен, Абай облысында 2025 жылы жеке тұрғын үй салу үшін 546 азаматқа жер берілгені хабарланды. Шығыс Қазақстан облысында 373 жер телімі бөлінген.

Неліктен кейбір азаматтар 10–20 жылдап күтеді?

Мәселе тек кезектің көптігінде емес.

Жаңа жер телімдерін халыққа ұсыну үшін алдымен аумақты тұрғын үй құрылысына дайындау керек. Жол, электр қуаты, ауыз су және өзге инженерлік желілер тартылуы қажет. Мұның бәрі бюджет пен құрылыс жұмыстарына байланысты.

Сондықтан кезекке ерте тұрған азаматтың өзі жерді бірнеше жылдан кейін ғана алуы мүмкін.

Мысалы, 2025 жылы Атырау облысында 1999–2006 жылдары кезекке тіркелген азаматтарға учаске беру жоспарланғаны туралы ақпарат жарияланды. Бұл кей аймақтарда күту мерзімінің қаншалықты ұзақ екенін аңғартады.

Қандай жағдайда 10 сотық  жер берілмеуі мүмкін?

Бірінші себеп – азаматтың мемлекеттен жеке тұрғын үй құрылысына арналған тегін жерді бұрын алып қоюы. Мұндай құқық бір рет пайдаланылатындықтан, екінші учаскені дәл осы негізде тегін талап етуге болмайды.

Екінші мәселе – қажетті елді мекенде бөлуге дайын учаскенің болмауы. Жер қорында бос аумақ болғанның өзінде оның нысаналы мақсаты жеке тұрғын үй құрылысына сәйкес келмеуі немесе инфрақұрылымы дайын болмауы мүмкін.

Сондай-ақ жерді алғаннан кейін оны белгіленген мақсатқа сай пайдалану талаптарын сақтау қажет. Өйткені 10 сотық учаске азаматқа жеке тұрғын үй салу үшін ұсынылады.

10 сотық  жер бірден жеке меншікке беріле ме?

Тегін жер туралы сөз болғанда тағы бір маңызды мәселе бар. Азамат кезегі келген күні учаскені ешқандай талапсыз толық жеке меншікке алып кетеді деген түсінік дұрыс емес.

Жерді рәсімдеу кезінде учаскенің мақсаты, оны игеру тәртібі және тұрғын үй құрылысына қатысты талаптар ескеріледі. Сондықтан әкімдіктің шешімі мен жерге қатысты құжаттарды мұқият зерттеу керек.

Жер кезегінде тұрғандарға не істеу керек?

Бірнеше жыл бұрын өтініш берген азаматтар «кезегім бәрібір келмейді» деп оны ұмытып кетпегені жөн. Электронды жүйеден кезек нөмірін, өтініштің мәртебесін және жеке деректердің дұрыс көрсетілгенін ара-тұра тексеріп отырған дұрыс.

Егер мәлімет табылмаса немесе кезекке қатысты сұрақ туындаса, оны жергілікті атқарушы органнан нақтылау қажет.

Қазақстан азаматы жеке тұрғын үй салу үшін мемлекеттен 10 сотық жер алуға құқылы. Бірақ «тегін» деген сөз «бірден беріледі» деген мағынаны білдірмейді.

Азамат алдымен кезекке тіркеледі. Ал жердің қашан берілетіні кезек нөмірімен қатар, нақты өңірдегі бос учаскелерге, жаңа тұрғын аудандарының дайындалуына және инфрақұрылымның жүргізілуіне байланысты.

Елде 10 сотық жерді күтіп отырғандар саны 4 миллионнан асқанын ескерсек, әсіресе халық тығыз орналасқан өңірлерде бұл процесс ұзаққа созылуы мүмкін. Сондықтан жер кезегінде тұрған азамат үшін ең маңыздысы – электронды жүйедегі мәліметін бақылап, кезек мәртебесін тұрақты тексеріп отыру.